Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2017

Δολοφόνος, κλέφτης, ιδιοφυΐα, κατάσκοπος: Οι πολλές θεωρίες για τον Βλαντιμίρ Πούτιν

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν, όπως μπορεί να έχετε παρατηρήσει, είναι παντού. Έχει στρατιώτες στην Ουκρανία και τη Συρία, ταραξίες στις χώρες της Βαλτικής και τη Φινλανδία και έχει βάλει το χεράκι του στις εκλογές από την Τσεχική Δημοκρατία, τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά και στα μέσα ενημέρωσης. Δεν περνά ημέρα χωρίς ένα μεγάλο άρθρο με τίτλο όπως...
'Η εκδίκηση του Πούτιν', 'Η κρυφή πηγή του κακού Πούτιν', ή '10 λόγοι για τους οποίους ο Βλαντιμίρ Πούτιν είναι ένας τρομερός άνθρωπος'.
Η πρόσφατη, πανταχού παρουσία του Πούτιν, δημιούργησε την ορολογία 'Πουτινολογία'. Τι σημαίνει όμως αυτός ο όρος; Έχουν δημιουργηθεί με το πέρασμα των χρόνων, μερικές θεωρίες για τον πρόεδρο της Ρωσίας. Καμία από αυτές δεν είναι τελείως λάθος και καμία δεν είναι απολύτως σωστή. Στο σύνολό τους, μας λένε πολλά τόσο για τον εαυτό μας όσο και για τον Πούτιν. Αντικατοπτρίζουν το πορτρέτο μιας πνευματικής τάξης – της δικής μας – στα πρόθυρα της νευρικής κρίσης. Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά:
Θεωρία 1η: Ο Πούτιν είναι ιδιοφυία
Είναι απλό: ενώ ο κόσμος παίζει ντάμα, ο Πούτιν παίζει σκάκι. Κατέλαβε την Κριμαία από τους Ουκρανούς με μόλις και μετά βίας, μία βολή, πήρε πίσω τη Γιάλτα, το παραλιακό θέρετρο του Τσέχοφ και των τσάρων, και το μόνο που αντιμετώπισε ήταν κάποιες μικρές κυρώσεις. Παρενέβη για λογαριασμό του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία, μετά στις ΗΠΑ, την Τουρκία. Έχει συμβάλλει στην υπονόμευση της συναίνεσης υπέρ της ΕΕ, τη χρηματοδότηση της ευρωσκεπτιστικής δεξιάς και όπου ήταν βολικό υπέρ της ευρωσκεπτιστικής αριστεράς, με στόχο προφανώς να διαλύσει την μεταπολεμική διεθνή τάξη και να την αντικαταστήσει με μια σειρά από διμερείς συναλλακτικές σχέσεις, με την οποία η Ρωσία, μπορεί να είναι ο ανώτερος συνεργάτης.
Τέλος, παρενέβη στις εκλογές των ΗΠΑ, τις εκλογές για την πιο ισχυρή θέση στον κόσμο και κατάφερε να βάλει τον άνθρωπό του στο Λευκό Οίκο. Και ποιες ήταν οι συνέπειες; Οι ελάχιστοι διπλωμάτες που απελάθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ένα μικρό τίμημα για το πιθανό τέλος των κυρώσεων στις ΗΠΑ, την ανανέωση των οικονομικών δεσμών και των κοινών γεωτρήσεων πετρελαίου στη ρωσική Αρκτική και η de facto αναγνώριση της Κριμαίας, ως μέρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Θεωρία 2η: Ο Πούτιν είναι ένα τίποτα
Εκ πρώτης όψεως, οι Ρώσοι, γνώρισαν τον Βλαντιμίρ Πούτιν την παραμονή της Πρωτοχρονιάς το 1999, όταν σε μια αξιοσημείωτη στροφή των γεγονότων, ο σαφώς προβληματικός Μπόρις Γέλτσιν, χρησιμοποίησε την παραδοσιακή τηλεοπτική του ομιλία για να ανακοινώσει ότι είχε παραιτηθεί από την Προεδρία και παρέδιδε τα ηνία στον πρόσφατα διορισμένο, νεότερο και πιο ενεργητικό πρωθυπουργό του.
Στη συνέχεια εμφανίστηκε ο Πούτιν. Το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικό. Ο Γέλτσιν φαινόταν σε σύγχυση. Ο Πούτιν ήταν πολύ μικρός σε σύγκριση με τον Γέλτσιν. Μίλησε για λίγα λεπτά, με την υπόσχεση από τη μία πλευρά να κρατήσει τη ρωσική δημοκρατία ισχυρή και από την άλλη εκδίδοντας διάφορες προειδοποιήσεις σε εκείνους που θα απειλούσαν τη Ρωσία. Πολλοί ήταν αυτοί που δεν πίστεψαν ότι ο Πούτιν θα διαρκούσε πολύ. Παρά τα ελαττώματά του, ο Γέλτσιν ήταν τουλάχιστον κάποιος: ψηλός, με βροντερή φωνή, ένα πρώην μέλος του Σοβιετικού Πολιτικού Γραφείου. Ποιος ήταν ο Πούτιν; Ξαφνικά οι άνθρωποι άρχισαν να μαθαίνουν - ήταν ένας συνταγματάρχης της KGB. Είχε σταλεί στο εξωτερικό, αλλά μόνο ελάχιστα. Ήταν κοντός και είχε μια τσιριχτή φωνή και τα μαλλιά του ήταν αραιά. Ήταν ένας ασήμαντος άνθρωπος.
Κι όμως αυτό δεν ήταν απόλυτα σωστό: Ο Πούτιν ήταν άνω του μέσου όρου, τουλάχιστον σε μερικά ζητήματα (ήταν πρωταθλητής του τζούντο στο Λένινγκραντ). Κατά τη διάρκεια μιας εκ των πρώτων συνεντεύξεών του τόνισε πόσο κανονικός άνθρωπος ήταν, πώς είχε αγωνιστεί οικονομικά κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '90, πόσο σκληρή ήταν η τύχη μαζί του. Ήξερε όλα τα ίδια αστεία, είχε ακούσει την ίδια μουσική με τους υπόλοιπους και είχε δει τις ίδιες ταινίες, όπως και όλοι οι άλλοι της γενιάς του. Ήταν ένα μέτριο παιδί μιας μέτριας οικογένειας που εργαζόταν στο Λένινγκραντ. Ήταν σαν η Σοβιετική Ένωση να είχε ξεχωρίσει, από τη μεγάλη μάζα της, αυτό το μέσου όρου πρότυπο.
Θεωρία 3η: Ο Πούτιν υπέστη εγκεφαλικό
Αυτή η θεωρία προέκυψε μετά την δημοσιοποίηση ενός άρθρου με τίτλο 'Η τυχαία Αυτοκρατορία', όπου αναφέρθηκε το έργο της 'ερευνήτριας της συμπεριφοράς' στη Ναυτική Σχολή Πολέμου, Μπρέντα Κόνορς. Αφού μελέτησε βίντεο με τις κινήσεις του Πούτιν, η Κόνορς κατέληξε στο συμπέρασμα πως είχε μια εξουθενωτική και πιθανότατα συγγενής νευρολογική ανεπάρκεια, που ενδεχομένως προκλήθηκε από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο στη μήτρα, που τον εμπόδισε από το να αναπτυχθεί η πλήρη χρήση της δεξιάς πλευράς του σώματός του – που είναι και ο λόγος που το αριστερό του χέρι κουνιέται περισσότερο από ότι το δεξί όταν περπατά. Η ίδια είπε μάλιστα, πως ήταν απίθανο ο Πούτιν να μπουσούλησε ποτέ ως βρέφος και πως εξακολουθεί να κινείται με ολόκληρο το σώμα του 'όπως ένα ψάρι ή ερπετό'.
Θεωρία 4η: Ο Πούτιν είναι πράκτορας της KGB
Μετά την περίφημη πρώτη συνάντηση του με τον Πούτιν, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζορτζ Μπους δήλωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου πως κοίταξε μέσα στα μάτια του Ρώσου ηγέτη και είδε την ψυχή του. Οι σύμβουλοί του πάγωσαν. Ο υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ, τράβηξε τον πρόεδρο στην άκρη. 'Μπορεί να τα είδατε όλα στα μάτια του' είπε ο Πάουελ στον Μπους, 'αλλά εξακολουθώ να κοιτάζω στα μάτια του και να βλέπω K-G-B. Θυμηθείτε' πρόσθεσε 'ότι υπάρχει λόγος που μιλά άπταιστα γερμανικά'. Αλλά και ο αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι αισθανόταν περίπου το ίδιο: 'Κάθε φορά που βλέπω τον Πούτιν, σκέφτομαι KGB, KGB, KGB'.
Κι έτσι ήταν. Κάθε φορά που ο Πούτιν προσπαθούσε να είναι καλός απέναντι σε κάποιον, ήταν επειδή ήταν πράκτορας της KGB, που τον χειριζόταν με τον τρόπο που ήθελε. Και κάθε φορά που ήταν μοχθηρός, όπως όταν παρουσίασε το σκύλο του Κόνι μπροστά την Μέρκελ που φοβόταν τα σκυλιά – ήταν κι αυτό επειδή υπήρξε πράκτορας της KGB, που ήθελε να έχει το ψυχολογικό πλεονέκτημα.
Το γεγονός πως η KGB μορφοποίησε το μεγαλύτερο μέρος της επαγγελματικής του πείρας είναι πέρα από κάθε αμφιβολία – εργαζόταν γι' αυτούς από την ημέρα που αποφοίτησε από το κολέγιο το 1974, τουλάχιστον μέχρι τον Αύγουστο του 1991. Και η KGB δεν ήταν απλά μία εταιρεία, αλλά ένα πανεπιστήμιο. Ήταν σημαντικό, για τους ανώτερους της KGB, τα στελέχη τους να κατανοήσουν τον κόσμο που είχαν εκπαιδευτεί να ανατρέψουν και να χειριστούν. Είναι απολύτως πιθανό πως ο Πούτιν διατηρούσε επαφές με τους πρώην συνεργάτες του στην KGB και μετά το 1991, όταν υπηρετούσε στο γραφείο του δημάρχου της Αγίας Πετρούπολης. Και είναι αλήθεια πως ο Πούτιν έφερε πολλούς από τους πρώην συναδέρφους του της KGB στα υψηλότερα κλιμάκια της κυβέρνησης.
Θεωρία 5η: Ο Πούτιν είναι δολοφόνος
Υπάρχουν πολλοί που λένε πως ο Πούτιν είναι δολοφόνος εξαιτίας του παγωμένου προσώπου του, του ανέκφραστου βλέμματός του, της άρνησής του να χαμογελά. Όταν ο Λιτβινένκο δηλητηριάστηκε στο Λονδίνο και η δημοσιογράφος Άννα Πολιτκόφσκαγια πυροβολήθηκε την ώρα που επέστρεφε στο σπίτι της μετά από αγορές στο κέντρο της Μόσχας, η άποψη πως ο Πούτιν ήταν ένας δολοφόνος έγινε ακόμη πιο διαδεδομένη.
Θεωρία 6η: Η Πούτιν είναι κλεπτοκράτης
Μέχρι το 2009, οι καταγγελίες των φιλελεύθερων επικριτών του Πούτιν στη Ρωσία, ενισχύθηκαν από τους δυτικούς δημοσιογράφους και πολιτικούς, με επίκεντρο τις παραβιάσεις του για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ήταν ο λογοκριτής των ρωσικών μέσων ενημέρωσης, ο χασάπης της Τσετσενίας, ο δολοφόνος του Λιτβινένκο και ο εισβολές της Γεωργία. Ο επικριτής του και ακτιβιστής Αλεξέι Ναβάλνι όμως είπε και κάτι άλλο: στη σύγχρονη Ρωσία, τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν ήταν ένα νικηφόρο θέμα, τα χρήματα όμως ήταν. Μετά από αυτό, σύντομα οι Δυτικοί ισχυρίστηκαν πως ο Πούτιν δεν ήταν πλέον ένα τρομακτικό τέρας αλλά κάτι πιο απλό και εύχρηστο: ένας κλέφτης.
Η κατηγορία αυτή κρύβει κάτι αληθινό: Ένας εκπληκτικός αριθμός παλιών φίλων του Πούτιν έγιναν επιχειρηματικές ιδιοφυϊες, διότι κατά την περίοδο που τότε που ανήλθε στην εξουσία, έχουν γίνει δισεκατομμυριούχοι.
Αν ο Πούτιν συμπαθεί τους φίλους του (κάτι το οποίο φαίνεται) και αν οι φίλοι του θέλουν να γεμίζουν τις τσέπες τους (το οποίο σίγουρα κάνουν), τότε το να χτυπήσει κανείς το πορτοφόλι των φίλων του θα μπορούσε να προκαλέσει τον Πούτιν από την απομάκρυνση από ορισμένες από τις πιο εξωφρενικές εξωτερικές πολιτικές του, κυρίως στην Ουκρανία. Αυτή ήταν η γένεση των 'στοχευμένων' κυρώσεων που επιβλήθηκαν το 2014 από τις ΗΠΑ και την ΕΕ κατά του 'εσωτερικού κύκλου' του Πούτιν.
Βέβαι, οι κυρώσεις αυτές δεν κατάφεραν να αλλάξουν τη συμπεριφορά του Πούτιν στην παγκόσμια σκηνή. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι φίλοι του Πούτιν αλλά και ο ίδιος δεν απολαμβάνουν τις κυρώσεις: οι φίλοι του, επειδή δεν είχαν πλέον τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στους αγαπημένους τους προορισμούς για διακοπές και ο Πούτιν , διότι οι κυρώσεις τον έβγαλαν από τον κύκλο της διεθνούς τάξης και ήταν κάτι ενοχλητικό.


Πηγή: Guardian